Chikungunya (ခ်စ္-ကင္း-ဂူ-ညာ)

burma Chikungunya

ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း

Chikungunya (ခ်စ္-ကင္း-ဂူ-ညာ)ဟု အသံထြက္သည့္အရာသည္ arbovirus ျဖစ္ၿပီး ပိုး မႊားမွတဆင့္ကူးစက္တတ္ကာ အထူးသျဖင့္ Aedea Aegypti ႏွင့္ Aedes Albopictus ျခင္မ်ားမွတ ဆင့္ကူးစက္သည္။ ျခင္မွတဆင့္ ကူးစက္တတ္ေသာ ေရာဂါျဖစ္ေသာေၾကာင့္ chikungunya သည္ လူ-ျခင္-လူ ပံုစံျဖင့္ ကူးစက္ၿပီး ေသြးလြန္တုပ္ေကြးႏွင့္အ၀ါေရာင္အဖ်ားေရာဂါကဲ့သို႕ လကၡဏာမ်ား ႏွင့္ ရာသီခ်ိန္မ်ားရွိသည္။ လူတစ္ေယာက္သည္ ယင္းေရာဂါအား ေရာဂါပိုးရွိေသာျခင္ကိုက္ျခင္းခံရ မွသာ ကူးစက္ျခင္းခံရႏိုင္သည္။ အဖ်ားသည္ အပိုင္းအလိုက္ျဖစ္ပြားႏိုင္ၿပီး မကူးစက္ႏိုင္ေပ။ ဗိုင္း ရပ္စ္သည္ အလိုလိုေပ်ာက္ကင္းမည္ျဖစ္ၿပီး ေသဆံုးမႈႏႈန္းမွာ အလြန္နည္းပါးပါသည္။

Chikungunya သည္ အပူပိုင္းေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ပထမဆံုးအမ်ားအျပားျဖစ္ပြားမႈအား ၁၉၅၂တြင္ တန္ဇန္းနီးယားႏိုင္ငံေတာင္ပိုင္းတြင္ ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ အေစာပိုင္းတြင္ယင္းအား ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ မတိုင္မီအထိ အာဖရိက၊ အာရွႏွင့္ အိႏၵိယတုိ႕တြင္ အဓိကေတြ႕ရွိရေသာ အပူပိုင္းေရာဂါတစ္ ခုအျဖစ္သာ ယူဆခဲ့ၾကသည္။ ၂၀၀၇ တြင္ ခ႐ိုေအးရွား၊ ကရစ္ဘီယန္ကၽြန္းမ်ား၊ ျပင္သစ္၊ ကေနဒါ၊ မကၠဆီကိုႏွင့္ အီတလီတို႕တြင္ ႀကီးမားေသာျဖစ္ပြားမႈမ်ားကို ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။

ကမာၻ႕က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ (WHO) အရ chikungunya ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ားကို ကမာၻအႏွံ႕ ႏိုင္ငံေပါင္း ၆၀ေက်ာ္တြင္ ေတြ႕ရွိခဲ့ၿပီး ေနာက္ဆံုးေတြ႕ရွိမႈမွာ အာဂ်င္တီးနားႏိုင္ငံတြင္ျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၁၆ မတ္လတြင္ ေရာဂါျဖစ္မႈေပါင္း ၃၁,၀၀၀ ခန္႕အား ေတြ႕ရွိထားသည္။ သို႕ေသာ္လည္း ကမာၻ တ၀ွမ္းတြင္ ယင္းေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမွာ ေလ်ာ့က်လာေနသည္။

Chikungunya အား ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေတြ႕ရွိမႈမွာ ရန္ကုန္တြင္ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ကေတြ႕ရွိျခင္း ျဖစ္သည္။ ထုိ႕ေနာက္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ ဧရာ၀တီတိုင္း၊ ရန္ကုန္တုိင္း၊ ရခိုင္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္ နယ္တုိ႕တြင္ မ်ားစြာျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ျဖစ္ပြားမႈသည္ ရာသီဥတုအေနအထားအရ ျခင္မ်ားေပါက္ ပြားေသာအခ်ိန္ျဖစ္သည့္ မုတ္သုန္ရာသီအေစာပိုင္းအခ်ိန္မ်ားတြင္ အမ်ားဆံုးျဖစ္ပြားခဲ့သည္။

 

လကၡဏာမ်ား

ေရာဂါပိုးရွိေသာျခင္တစ္ေကာင္ကိုက္ျခင္းကို ခံရၿပီးေနာက္ ထိုသူသည္ chikungunya ၏ လကၡဏာမ်ားအား ၃ ရက္မွ ၇ ရက္အတြင္း စတင္ခံစားရမည္ျဖစ္ၿပီး စုစုေပါင္းေရာဂါပ်ဳိးကာလ သည္ တစ္ရက္မွ တစ္ဆယ့္ႏွစ္ရက္အထိ ၾကာတတ္သည္။ Chikungunya ၏ အျဖစ္အမ်ားဆံုး လကၡဏာမ်ားမွာ အပူခ်ိန္ ၁၀၄ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ခန္႕အထိ ႐ုတ္တရက္အဖ်ားတက္ျခင္း၊ အဆစ္ မ်ား ျပင္းစြာနာက်င္ျခင္းႏွင့္ေတာင့္တင္းျခင္း၊ ႂကြက္သားကိုက္ခဲျခင္း၊ အင္ျပင္ထျခင္း၊ ေမာပန္းျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္းမ်ား၊ မူးေ၀ျခင္းႏွင့္ အန္ျခင္းတုိ႕ ျဖစ္ပါသည္။

Chikungunya သည္ အသက္ႀကီးေသာ လူနာမ်ားတြင္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမ်ားအား ျဖစ္ေစတတ္ေသာ္လည္း ေသဆံုးမႈမွာ အလြန္နည္းပါးပါသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႕ ျပသင့္သလဲ

Chikungunya သည္ ေရာဂါေဖာ္ထုတ္သတ္မွတ္ရန္ ခက္ခဲၿပီး ယင္း၏လကၡဏာမ်ားမွာ အျခားပံုစံတူကူးစက္ေရာဂါမ်ားျဖစ္ေသာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးႏွင့္ အ၀ါေရာင္အဖ်ားေရာဂါမ်ားႏွင့္ အလြန္တူေလ့ရွိသည္။ Chikungunya အား သီးသန္႕စစ္ေဆးရန္ အထူးစစ္ေဆးမႈဟူ၍လည္း မရွိ ပါ။ သို႕ရာတြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးအားခြဲထုတ္ၿပီးေနာက္ အတည္ျပဳျခင္းနည္းသည္ လက္ရွိအေကာင္းဆံုး ေဖာ္ထုတ္နည္းျဖစ္ၿပီး ယင္းသည္ အခ်ိန္ကုန္ေသာ လုပ္ငန္းတစ္ခုလည္း ျဖစ္ပါသည္။ သင့္အေန ျဖင့္ ေအာက္ပါတုိ႕ျဖစ္ပါက ဆရာ၀န္ႏွင့္ျပသင့္ပါသည္။

  • အကယ္၍သင့္တြင္ ႐ုတ္တရက္အဖ်ားရွိလာၿပီး လက္ေမာင္းမ်ားႏွင့္ေျခေထာက္မ်ား၊ လက္ ေကာက္၀တ္မ်ား၊ ေျခက်င္း၀တ္၊ ပခံုးမ်ား၊ တံေတာင္ဆစ္မ်ားႏွင့္ ဒူးမ်ားတြင္ အဆစ္မ်ား ျပင္းစြာနာက်င္ျခင္း။
  • အကယ္၍ သင့္အေနျဖင့္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ားေနေသာ အရပ္သို႕ ခရီးထြက္ခဲ့ျခင္း။
  • Chikungunya ျဖစ္ပြားမႈပတ္သက္၍ နာမည္ႀကီးေသာေဒသသုိ႕သြားေရာက္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ပိုင္းတြင္ လကၡဏာမ်ား ေတြ႕ရွိရျခင္း။

 

ကုသမႈ

လက္ရွိအခ်ိန္အထိ chikungunya အတြက္ ကုသမႈသို႕မဟုတ္ ကာကြယ္ေဆးဟူ၍ မရွိ ေသးပါ။ Chikungunya အတြက္ ကုသမႈမ်ားအားလံုးသည္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားကိုသာ ဦးတည္၍ ကုသျခင္းျဖစ္ၿပီး သက္သာေအာင္ ျပဳလုပ္ေပးျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဆရာ၀န္မ်ားမွ အရည္မ်ားမ်ား ေသာက္ရန္၊ အဖ်ားေပ်ာက္ေဆးမ်ားေသာက္ရန္၊ စတီး႐ြိဳက္မဟုတ္ေသာ ေရာင္ရမ္းက်ေဆးမ်ား (NSAIDs) မ်ားႏွင့္ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးမ်ားေသာ သံုးစြဲရန္ ညႊန္ၾကားႏိုင္ၿပီး ယင္းတုိ႕မွာ အဆစ္မ်ားနာက်င္မႈအတြက္ ျဖစ္ပါသည္။ ကုသမႈမ်ားအားလံုးသည္ chikungunya ေရာဂါခံစားရ ေသာလူနာမ်ားအတြက္ ေရာဂါလကၡဏာဆိုင္ရာ ေထာက္ပံ့ကုသမႈမ်ားသည္ ျဖစ္ပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

ေစာစီးစြာေတြ႕ရွိရျခင္းႏွင့္ မွန္ကန္ေသာကုသမႈျဖင့္ ေသခ်ာစြာေစာင့္ေရွာက္ျခင္းျဖင့္ လ်င္ ျမန္စြာနလန္ထလာႏိုင္ပါသည္။ Chikungunya ဗိုင္းရပ္စ္သည္ အလိုလုိေပ်ာက္ကင္းမည္ျဖစ္ၿပီး ယင္းျဖစ္ပြားခ်ိန္အတြင္း ေသဆံုးမႈသည္ တစ္ေထာင္တြင္တစ္ေယာက္ထက္နည္းသည္အထိ ရွားပါး ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ အသက္ ၆၅ ႏွစ္အထက္ လူႀကီးမ်ားႏွင့္ ကိုယ္ခံအားနည္းေသာ ကေလးသူ ငယ္မ်ားတြင္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမ်ား ေတြ႕ရတတ္ပါသည္။ ကေလးမ်ားအေနျဖင့္ ေမြးဖြားခ်ိန္ အတြင္း chikungunya ေရာဂါအား မိခင္ထံမွလည္း ကူးစက္ႏိုင္ပါသည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

Chikungunya အား ျခင္မ်ားေပါက္ပြားမႈႏွင့္ ပ်ံ႕ႏွံ႕မႈတုိ႕ကို ကာကြယ္ျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္ ပါသည္။ Chikungunya ျဖစ္ပြားေနေသာ ေဒသမ်ားသို႕ သြားေရာက္ခဲ့ပါက အ၀တ္အစားအရွည္ မ်ား၀တ္ဆင္ပါ။ DEET ကဲ့သို႕ ျခင္ကာကြယ္သည့္ေဆးမ်ားသံုးပါ။ ေမွာင္မည္း၍စိုစြတ္ေသာေနရာ မ်ားအား ေရွာင္က်ဥ္ပါ။ အေမွာင္ထဲသို႕ထြက္ျခင္းကိုလည္း ေရွာင္က်ဥ္သင့့္ၿပီး chikungunya ျဖစ္ ပြားေနေသာေဒသမ်ားသို႕သြားေရာက္ရန္ အစီအစဥ္မ်ားျပဳလုပ္ျခင္းကိုလည္း ေရွာင္က်ဥ္သင့္ပါ သည္။

သီးျခားခြဲထုတ္သည့္ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားအား လုိက္နာပါ။

 

အသံုး၀င္သည့္ သက္ဆိုင္ရာ link မ်ား (1) (2) (3)