၀မ္းေလွ်ာျခင္း

၀မ္းေလွ်ာျခင္း

ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း

၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး အရည္က်ဲက်ဲ၊ မပ်စ္မက်ဲႏွင့္ ခပ္ ေပ်ာ့ေပ်ာ့၀မ္းမ်ား သြားျခင္းကိုေတြ႕ရမည္ျဖစ္ၿပီး ဗိုက္ေအာင့္ျခင္း၊ ဗိုက္ပြျခင္း၊ ဖိအား၊ ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ ေလပြျခင္းတုိ႕ျဖင့္လည္း တြဲ၍ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ၀မ္းေလွ်ာေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားစြာရွိၿပီး ယင္း တုိ႕တြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ သို႕မဟုတ္ ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္ျခင္း၊ အူေရာဂါမ်ားသို႕ မူမမွန္မႈ မ်ား၊ ကပ္ပါးပိုးမ်ား၊ အစာအား မခံႏိုင္ျခင္း သို႕မဟုတ္ အခ်ဳိ႕ေသာေဆးမ်ားအား တံု႕ျပန္ျခင္း ေၾကာင့္အထိပင္ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ၀မ္းအရည္သြားၿပီးေသြးပါျခင္းကို ၀မ္းကိုက္ျခင္းဟုေခၚပါသည္။

၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ကေလးငယ္မ်ားမွစ၍ အရြယ္ ေရာက္ၿပီးသူမ်ားအထိ ယင္းကို ခံစားရဖူးပါသည္။ ပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူတစ္ဦးသည္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း (သံုးရက္မွငါးရက္အထိၾကာေသာ ၀မ္းေလွ်ာ ျခင္း) တစ္ႀကိမ္ျဖစ္တတ္ၿပီး ကေလးမ်ားတြင္ ႏွစ္ႀကိမ္ခန္႕ျဖစ္တတ္ပါသည္။ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအား လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း (သံုးရက္မွငါးရက္အထိၾကာေသာ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း) ႏွင့္ နာ တာရွည္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း (လကၡဏာမ်ား တစ္ဆယ့္ငါးရက္ထက္ပိုၾကာေသာ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း) ဟူ၍ ခြဲျခားႏိုင္ပါသည္။ ခြဲျခားမႈသည္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းျဖစ္ရေသာ အေၾကာင္းရင္းေပၚတြင္လည္း မူတည္ပါ သည္။ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအား ႐ိုး႐ိုးေဆး၀ါးမ်ားအသံုးျပဳျခင္းႏွင့္ အရည္မ်ားမ်ားေသာက္ျခင္းျဖင့္ ကုသ ႏိုင္ပါသည္။

၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ သန္႕ရွင္းမႈနည္းပါးၿပီး ေရအားမေသာက္သံုးမီ ျပဳျပင္ျခင္းမရွိေသာ ဖြံ႕ ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ားတြင္ အမ်ားဆံုးျဖစ္ေလ့ရွိပါသည္။ ကမာၻတ၀ွမ္းတြင္ ႏွစ္စဥ္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈေပါင္း သန္း ၁၇၀၀ မွ သန္း ၅၀၀၀ ခန္႕အထိ ေတြ႕ရွိရၿပီး ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအား မကုသမႈ သို႕မဟုတ္ ယင္းသည္ ပို၍ျပင္းထန္ေသာ ေရာဂါတစ္ခု၏ လကၡဏာအေနျဖင့္ ျဖစ္္ပြားမႈတုိ႕ေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈ ၁.၂၆ သန္းေက်ာ္ ရွိပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ယင္းသည္ မျပဳ ျပင္ထားေသာေရ၊ သန္႕ရွင္းေရးနိမ့္က်ျခင္းမ်ားႏွင့္ ေယဘူယ်အားျဖင့္ တကိုယ္ေရသန္႕ရွင္းမႈ နည္း ပါးျခင္းတုိ႕ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

 

လကၡဏာမ်ား

၀မ္းေလွ်ာျခင္းကို ျဖစ္ေစေသာ အေျခအေနမ်ားႏွင့္ ေရာဂါမ်ား မ်ားစြာရွိပါသည္။ ယင္းတုိ႕ မွာ-

  • ကေလးမ်ားတြင္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းကို အဓိကျဖစ္ေစတတ္ေသာ rota ဗိုင္းရပ္စ္ကဲ့သုိ႕ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္မ်ား၊ salmonella၊ campylobacter၊ Eshcerichia coli ႏွင့္ shigella တို႕ကဲ့သို႕ ေသာ ဘက္တီးရီးယားမ်ားႏွင့္ cryptosporidium ႏွင့္ giardia lamblia ကဲ့သို႕ေသာ ကပ္ ပါးပိုးမ်ားေၾကာင့္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း။
  • ပဋိဇီ၀ေဆးမ်ားကဲ့သုိ႕ေသာ ေဆးအခ်ဳိ႕သည္ အူမ်ားအတြင္းရွိ သဘာ၀ဘက္တီးရီးယား မ်ားညီမွ်မႈကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစေသာေၾကာင့္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္း။
  • Crohn ေရာဂါ၊ ေသးငယ္ေသာ အူမႀကီးေရာင္ျခင္း၊ celiac ေရာဂါ၊ အနာျဖစ္ေသာ အူမႀကီး ေရာင္ျခင္းႏွင့္ မၾကာခဏဗိုက္နာသည့္ နာတာရွည္ေရာဂါစုတုိ႕ေၾကာင့္ နာတာရွည္၀မ္း ေလွ်ာျခင္းတုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

၀မ္းေလွ်ာျခင္းကုိယ္တိုင္သည္ပင္ အျခားေသာ ေရာဂါမ်ားစြာတုိ႕၏ လကၡဏာတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ေအာက္ပါအေတြ႕ရမ်ားသည့္ အခ်က္ျပမ်ားသည္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းေရာဂါသို႕မဟုတ္ ေရာဂါပိုး၀င္ ေရာက္ျခင္းကို ျပပါသည္။

  • မပ်စ္မက်ဲ၊ အရည္က်ဲက်ဲႏွင့္ ၀မ္းေပ်ာ့ေပ်ာ့သြားျခင္းသည္ ၈ နာရီအတြင္း သံုးႀကိမ္မွေလး ႀကိမ္အထိ မၾကာခဏျဖစ္ပြားလွ်င္
  • ဗိုက္၀န္းက်င္တြင္ ေအာင့္ျခင္းမ်ားရွိလွ်င္
  • ဗိုက္ပြျခင္း၊ ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ေလပြျခင္းရွိလွ်င္
  • ၀မ္းထဲတြင္ေသြးပါလွ်င္
  • အဖ်ားရွိလွ်င္
  • ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္လွ်င္တုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာဆရာ၀န္နဲ႕ျပသင့္သလဲ

အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူမ်ားတြင္ ႏွစ္ရက္ထက္ပို၍ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ ေဆးပညာအကူအညီ ယူရန္ လုိအပ္ပါသည္။ အကယ္၍ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း၏ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္ၾကသည့္ မၾကာခဏေရဆာျခင္း၊ ျပင္းထန္စြာ အားနည္းျခင္း၊ ဆီးအေရာင္ေနာက္ျခင္း၊ ဆီးနည္း ျခင္း၊ ဆီးမသြားျခင္း၊ အေရျပားႏွင့္ ပါးစပ္ေျခာက္ေသြ႕ျခင္း၊ မူးေ၀ျခင္း၊ ၀မ္းထဲတြင္ ေသြးပါျခင္း၊ အစာေဟာင္းအိမ္သို႕မဟုတ္ ၀မ္းဗိုက္နာျခင္းႏွင့္ ၁၀၂ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္ႏွင့္အထက္ အဖ်ားရွိျခင္း တုိ႕ႏွင့္  တြဲဖက္၍ ျဖစ္ပါက အေရးေပၚေဆးကုသမႈခံယူရန္ လုိအပ္ပါသည္။

ကေလးမ်ားတြင္ အထက္ပါလကၡဏာမ်ား ၂၄နာရီထက္ပို၍ ျပသပါက ျပင္းထန္ေသာ ၀မ္း ေလွ်ာျခင္းႏွင့္ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္းမွ ေရွာင္ရွားရန္အတြက္ အေရးေပၚေဆးကုသမႈခံယူရန္ လုိ အပ္ပါသည္။

 

ကုသမႈ

၀မ္းေလွ်ာျခင္းေရာဂါေဖာ္ထုတ္မႈအား အမ်ားအားျဖင့္ ၀မ္းပံုစံျဖင့္ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိၿပီး ကုသမႈ အား ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအမ်ဳိးအစား (လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ သို႕မဟုတ္ နာတာရွည္) အေပၚမူတည္ ၍ျပဳလုပ္ေလ့ရွိပါသည္။ အခ်ဳိ႕ေသာ၀မ္ေးလွ်ာျခင္းမ်ားသည္ ေဆး၀ါးမလိုအပ္ဘဲ အိမ္တြင္သာ ကု သႏိုင္ပါသည္။ ဆရာ၀န္မ်ားမွ အရည္မ်ားမ်ားေသာက္ရန္ႏွင့္ ဆားဓာတ္ပါ၀င္ေသာ အရည္မ်ား (ORS) ေသာက္ရန္ ညႊန္ၾကားေလ့ရွိပါသည္။ ငွက္ေပ်ာသီးျဖင့္ျပဳလုပ္ထားေသာ BRAT အစာ၊ ထမင္း၊ ပန္းသီးေဆာ့ႏွင့္ ေပါင္မုန္႕မီးကင္တုိ႕အား ၀မ္းေလွ်ာျခင္းကိုကုသရန္အတြက္ ေပးႏိုင္ပါ သည္။

အကယ္၍ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းသည္ အိမ္တြင္းကုသမႈမ်ားျဖင့္ ၂၄ နာရီအတြင္း မသက္သာပါ က ေဆးပညာအကူအညီယူသင့္ပါသည္။ ဆရာ၀န္မ်ားမွ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းကိုျဖစ္ေစေသာ ေရာဂါပိုး ၀င္ျခင္းမ်ားကို သတ္ရန္အတြက္ ပဋိဇီ၀ပိုးသတ္ေဆးမ်ားကို ညႊန္ေလ့ရွိပါသည္။ နာတာရွည္ ၀မ္း ေလွ်ာျခင္းတြင္ လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ပါက ေဆး႐ံုတင္ရန္ႏွင့္ ေသြးျပန္ေၾကာမွတဆင့္ အရည္ျပန္ျဖည့္သြင္းရန္ ညႊန္ၾကားတတ္ပါသည္။

ကေလးမ်ားႏွင့္ ကေလးငယ္မ်ားသည္ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း အလြန္လ်င္ျမန္စြာျဖစ္ တတ္ေသာေၾကာင့္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ေဆြးေႏြးရန္ လိုအပ္ပါသည္။ မည္သည့္အေျခအေနတြင္မဆို အထက္ေဖာ္ျပပါ တူညီေသာ ကုသမႈႏွင့္ အစားအေသာက္ကို ျပဳလုပ္ရန္ အားေပးသင့္ပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

၀မ္းေလွ်ာျခင္း၏ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈသည္ ေယဘူယ်အားျဖင့္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ၿပီး လကၡ ဏာမ်ားသည္ ႏွစ္ရက္မွသံုးရက္အတြင္း ေပ်ာက္သြားတတ္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ အခ်ဳိ႕ေသာ ၀မ္း ေလွ်ာျခင္းမ်ားတြင္ လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္းကိုျဖစ္ေစသည့္ ျပင္းထန္ ေသာ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအဆင့္သို႕ ေရာက္တတ္ပါသည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

ေအာက္ပါ႐ိုးရွင္းေသာ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားျဖင့္ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းအား ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္။

  • ပထမဆံုးအေနျဖင့္ လက္ပံုမွန္ေဆးျခင္းျဖင့္ အေျခခံတကုိယ္ေရသန္႕ရွင္းကို ထိန္းသိမ္းရန္၊
  • အစာႏွင့္ေရမ်ားအား ညစ္ညမ္းေစျခင္းကို ေရွာင္က်ဥ္ရန္ႏွင့္ က်န္ရစ္ေသာအစာမ်ားကို စား သံုးျခင္းမွ ေရွာင္က်ဥ္ရန္ တုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

 

အသံုး၀င္ေသာ သက္ဆိုင္ရာ link မ်ား (1) (2) (3) (4)