ေသြးတိုးျခင္း

ေသြးတိုးျခင္း

ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း

ေသြးတုိးျခင္းသည္ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ယင္းတြင္ လူတစ္ဦး၏ ေသြးမွ ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံမ်ားအေပၚတြင္ ေရရွည္ဖိအားသည္ က်န္းမာေရးျပႆနာမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ေက်ာက္ကပ္ႏွင့္ ႏွလံုးေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားေလာက္ေအာင္ မ်ားျပားေနျခင္းျဖစ္ပါသည္။

လူတစ္ဦး၏ ေသြးဖိအားကို ႏွစ္မ်ဳိးသတ္မွတ္ႏိုင္ပါသည္။ ပထမမွာ ႏွလံုးမွညွစ္ထုတ္ေသာ ေသြးပမာဏျဖစ္ၿပီး ဒုတိယမွာ ေသြးလႊတ္ေၾကာမ်ားအတြင္းရွိ ေသြးစီးဆင္းမႈကို ခံႏိုင္သည့္ ပမာဏ ျဖစ္ပါသည္။ ႏွလံုးညွစ္ထုတ္ေသာ ေသြးပမာဏမ်ားၿပီး ေသြးလႊတ္ေၾကာမ်ား က်ဥ္းေလေလ ေသြးဖိ အား ျမင့္မားေလေလ ျဖစ္ပါသည္။

လူတစ္ဦးတြင္ ေသြးတုိးျခင္းသည္ မည္သည့္လကၡဏာမွ် မျပဘဲ ကာလၾကာရွည္စြာ (ႏွစ္ ေပါင္းမ်ားစြာတိုင္ေအာင္) ရွိေနႏိုင္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ လကၡဏာမ်ား မရွိေသာ္လည္း ယင္းသည္ ေသြးေၾကာမ်ားႏွင့္ ႏွလံုးအား ထိခိုက္ႏိုင္ပါသည္။ ကုသျခင္း၊ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းမရွိဘဲ ထားပါက ေသြးဖိ အားသည္ ေလျဖတ္ျခင္းႏွင့္ ႏွလံုးေရာဂါထျခင္းတုိ႕ကဲ့သို႕ေသာ ပို၍ျပင္းထန္သည့္ က်န္းမာေရးျပ ႆနာမ်ား ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ်ကို ျမင့္တက္ေစႏိုင္ပါသည္။

ေသြးတုိးျခင္းသည္ အမ်ားအားျဖင့္ အခ်ိန္ၾကာၾကာယူကာ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိၿပီး လူတုိင္းနီးပါး တြင္ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ ယင္းအား လြယ္ကူစြာ ေရာဂါေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ၿပီး သင့္တြင္ေသြးတိုး ေရာဂါရွိေၾကာင္းသိသည္ႏွင့္ ယင္းကိုထိန္းခ်ဳပ္ရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပႏိုင္ပါသည္။

 

လူမ်ားတြင္ ပံုမွန္ေသြးဖိအားသည္

  • ပံုမွန္ေသြးဖိအား < ၁၂၀/၈၀
  • ေသြးတုိးျခင္းမျဖစ္မီ ၁၂၀-၁၃၉/၈၀-၈၉
  • အဆင့္ ၁ ေသြးတုိးျခင္း = ၁၄၀-၁၅၉/၉၀-၉၉
  • အဆင့္ ၂ ေသြးတုိးျခင္း > ၁၆၀/၁၀၀ ျဖစ္ပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူနာ ၂၀,၉၀၁ ဦးပါ၀င္သည့္ ေလ့လာမႈခုနစ္ခုအရ ေသြးတုိးေရာဂါ ျဖစ္ ပြားမႈႏႈန္းသည္ ၂၂ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိသည္ကို ေတြ႕ရွိရပါသည္။ အမ်ဳိးသားမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားမႈသည္ ၂၁.၅ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ၿပီး အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားမႈသည္ ၂၂.၇ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ပါသည္။ ေသြးတုိး ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေခ်သည္ အသက္ႀကီးလာသည္ႏွင့္အမွ် ျမင့္တက္လာသည္ကိုလည္း ေတြ႕ရွိရပါ သည္။ သုေတသနျပဳလုပ္သူမ်ားမွ ေသြးတုိးျခင္းႏွင့္ ေဆးလိပ္၊ အရက္ေသာက္သံုးျခင္းတုိ႕အၾကား ဆက္စပ္မႈကိုလည္း ေတြ႕ရွိခဲ့ရပါသည္။

သို႕ရာတြင္ အျခားေလ့လာမႈတစ္ခုတြင္ ျဖစ္ပြားမႈသည္ ပို၍ ျမင့္မားေၾကာင္းေတြ႕ရွိရပါ သည္။ WHO ၏ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္စစ္တမ္းအရ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသတြင္ ေသြး တုိးမႈအမ်ားဆံုးျဖစ္ပြားေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူ သံုးဦးတြင္ တစ္ဦးသည္ ေသြးတုိးေရာဂါကို ခံစားေနရၿပီး ျဖစ္ပြားမႈမွာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ ၃၉.၈ ရာခိုင္ႏႈန္းႏွင့္ အမ်ဳိးသားမ်ားတြင္ ၄၄.၃ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ပါသည္။

 

လကၡဏာမ်ား

အမ်ားအားျဖင့္ ေသြးတုိးျခင္းသည္ မည္သည့္လကၡဏာကိုမွ် မျပတတ္ေသာေၾကာင့္ အသံ တိတ္လူသတ္သမားဟု မၾကာခဏအမည္ေပးျခင္း ခံရပါသည္။ ေသြးတုိးေရာဂါရွိသူမ်ားသည္ ပံု မွန္အားျဖင့္ ယင္းတုိ႕တြင္ ေရာဂါရွိသည္ကို သိေလ့မရွိဘဲ အျခားပံုမွန္က်န္းမာေရးစစ္ေဆးမႈမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္းမွသာ သိရေလ့ရွိပါသည္။

ေသြးတုိးေရာဂါရွိသူမ်ားတြင္ ေအာက္ပါလကၡဏာမ်ားအား ခံစားရႏိုင္ပါသည္။

  • ေခါင္းကိုက္ျခင္း
  • အျမင္ေ၀၀ါးျခင္း
  • ပ်ဳိ႕ျခင္း ႏွင့္/သို႕မဟုတ္ အန္ျခင္းႏွင့္
  • မူးေ၀ျခင္း
  • အသက္႐ွဴမ၀ျခင္းႏွင့္ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းတုိ႕ ျဖစ္ပါသည္။

အမ်ားစုတြင္ျဖစ္ပြားသူမ်ားသည္ ကာလရွည္ေသြးတုိးျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပြားေသာ ကိုယ္တြင္း အဂၤါထိခိုက္မႈမ်ား၏ လကၡဏာမ်ား မစတင္မီအထိ ေဆးကုသမႈမခံယူဘဲ ေနတတ္ၾကပါသည္။ နာတာရွည္ေသြးတုိးျခင္းျဖင့္ ေအာက္ပါကိုယ္တြင္းအဂၤါထိခိုက္မႈမ်ားအား ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။

  • ႏွလံုးပ်က္စီးျခင္း
  • ႏွလံုးေရာဂါထျခင္း
  • ယာယီေလျဖန္းျခင္း သို႕မဟုတ္ ေလျဖတ္ျခင္း
  • ပိုဆိုးလာတတ္ေသာ အျမင္အာ႐ံုေပ်ာက္ဆံုးျခင္းႏွင့္အတူ မ်က္လံုးထိခိုက္ျခင္း
  • ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း
  • ႏွလံုးေသြးေၾကာမႀကီးပြျခင္း၊ ေဖာင္းျခင္းဟုေခၚသည္
  • အစြန္က်ေသာ ေသြးလႊတ္ေၾကာေရာဂါ တုိ႕ျဖစ္ၾကပါသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ေဆးဖက္ဆိုင္ရာ အကူအညီယူသင့္သလဲ

အမ်ားစုတြင္ လူတစ္ဦးသည္ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း သို႕မဟုတ္ အျခားေသာ ေလျဖတ္ျခင္း ႏွင့္တူေသာ လကၡဏာမ်ားအတြက္ ေဆးခန္းျပရာမွ ေသြးတုိးရွိေၾကာင္း သိရေလ့ရွိပါသည္။ အ ကယ္၍ သင့္အေနျဖင့္ ယင္းကို ႀကံဳေတြ႕ရပါက ခ်က္ခ်င္းေဆးကုသမႈ ခံယူသင့္ပါသည္။

ေသြးဖိအားတိုင္းတာခ်က္မ်ားသည္ အေျခအေနအရပ္ရပ္အေပၚမူတည္၍ ကြဲျပားႏိုင္ၿပီး ေန႕တစ္ေန႕၏ အခ်ိန္အေပၚတြင္လည္း မူတည္ပါသည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ ေသြးတုိးျခင္းကို တိုင္းတာ ရန္အတြက္ သီးျခားျမင့္တက္ေသာ ေသြးဖိအား တိုင္းတာခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္ရန္လိုအပ္ပါသည္။ အ ကယ္၍ သင့္တြင္ ေအာက္ပါလကၡဏာမ်ား ခံစားရပါက ေဆးကုသမႈခံယူရန္ အေရးႀကီးပါသည္။

  • သာမန္ေခါင္းကိုက္ျခင္း
  • မူးေ၀ျခင္း
  • အျမင္အာ႐ံုေျပာင္းလဲျခင္း
  • ပ်ဳိ႕ျခင္းႏွင့္ ပူးတြဲ၍ သို႕မဟုတ္ မပူးတြဲဘဲ ေခါင္းကိုက္ျခင္း
  • ေလးလံထိုင္းမႈိင္းျခင္းႏွင့္ အားနည္းျခင္း တုိ႕ျဖစ္ၾကပါသည္။

 

ကုသမႈမ်ား

ေသြးတုိးျခင္းအား တသက္လံုးကုသမႈခံယူရန္ လုိအပ္ေလ့ရွိပါသည္။ ယင္းသည္ အခ်ိန္ ႏွင့္အမွ် ပို၍ဆုိးလာတတ္ၿပီး ကုသမႈအား အခ်ိန္အေပၚမူတည္၍ အေျပာင္းအလဲျပဳလုပ္ရန္ လို အပ္ပါသည္။ လူနာအေနျဖင့္ ေသြးတုိးျခင္းအား ကုသရာတြင္ လုိအပ္မႈမ်ားျဖစ္သည့္ အစားအစာ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း၊ လူေနမႈပံုစံ ေျပာင္းလဲျခင္းမ်ား၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ျခင္းႏွင့္ လုိအပ္ပါက ေဆး ၀ါးမ်ားသံုးစြဲျခင္းတုိ႕ကို ျပဳလုပ္ရန္ လုိအပ္ႏိုင္ပါသည္။

ဆရာ၀န္မ်ားမွ လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းသည္ ေသြးဖိအားကို ထိန္းခ်ဳပ္ရာတြင္ မ်ားစြာအ ကူအညီျဖစ္ေစေၾကာင္း ယံုၾကည္ထားၾကပါသည္။ ပံုမွန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း၊ ဆားေလွ်ာ့စားျခင္း၊ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္ေသာ အစာမ်ားစားျခင္း၊ ေဆးလိပ္မေသာက္ျခင္းႏွင့္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီ ညြတ္ေသာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အား ထိန္းထားျခင္းတုိ႕ျဖင့္ ေသြးဖိအားကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ပါသည္။

အသံုးမ်ားေသာ ေဆး၀ါးမ်ားမွာ thiazide diuretic မ်ား၊ beta blocker မ်ား၊ Angiotensin-convertinng enzyme (ACE) inhibitor မ်ား၊ Calcium channel blocker မ်ားႏွင့္ Renin inhibitor မ်ားျဖစ္ၾကပါသည္။ ေသြးတုိးျခင္းအတြက္ အသံုးျပဳေသာ အျခားေဆးအခ်ဳိ႕မွာ Alpha blocker မ်ား၊ Alpha-beta blocker မ်ား၊ ေသြးေၾကာက်ယ္ေစသည့္ေဆးမ်ား၊ ဗဟိုသက္ ေရာက္ေဆးမ်ားႏွင့္ Aldosterone antagonist မ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

ေသြးတုိးျခင္းအား ေသခ်ာထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းျဖင့္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးျခင္း၊ ႏွလံုးေရာဂါထျခင္း၊ မ်က္စိကြယ္ျခင္းႏွင့္ အျခားေရာဂါမ်ားကို ျဖစ္ပြားမႈ ကို ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ပါသည္။ သုိ႕ရာတြင္ ေသြးဖိအားကို ထိန္းခ်ဳပ္ရန္အတြက္ လူနာမ်ားသည္ ေဆး၀ါး မ်ားအား တသက္လံုးသံုးစြဲရန္ လုိအပ္ပါသည္။ ေကာင္းစြာ မထိန္းခ်ဳပ္ထားျခင္းမရွိ၊ မကုသဘဲ ထားေသာ ေသြးတိုးျခင္းသည္ ႏွလံုးပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ ေလျဖတ္ျခင္းျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ အလြန္ႀကီးမား ေသာ အႏ ၱရာယ္ျဖစ္ပါသည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ ယင္းအား အသံတိတ္လူသတ္သမားဟု ေခၚျခင္းျဖစ္ပါ သည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

ေသြးတုိးျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ရန္အတြက္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ေသာ လူေနမႈဘ၀ အေျပာင္းအလဲမ်ား မွာ –

  • အဆီနည္းၿပီး အာဟာရျပည့္၀ေသာ အစာကိုစားျခင္း
  • ပံုမွန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း
  • ဆား (ဆိုဒီယမ္) ေလွ်ာ့စားျခင္း
  • အရက္ကို ထိန္းသိမ္း၍ ေသာက္ျခင္း
  • က်န္းမာေရးႏွင့္ညီညြတ္ေသာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အား ထိန္းသိမ္းျခင္းႏွင့္ လုိအပ္ပါက ကိုယ္ အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း
  • ေဆးလိပ္ျဖတ္ျခင္း
  • ပံုမွန္က်န္းမာေရးစစ္ေဆးျခင္းႏွင့္ ေသြးဖိအား တုိင္းတာျခင္း
  • ေဆး၀ါးမ်ားအား ညႊန္ၾကားထားသည့္အတိုင္း ပံုမွန္ ေသာက္သံုးျခင္း
  • စိတ္ဖိစီးမႈအား ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းတုိ႕ ျဖစ္ၾကပါသည္။

 

အသံုး၀င္ေသာ link မ်ား (1) (2) (3)

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4616280/

http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/6708-experts-call-for-high-blood-pressure-campaign.html

http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2013/01/high-blood-pressure-aftermath.html