ေရယံု (Herpes simplex)

ေရယံု (Herpes simplex)

Herpes simplex ဗိုင္းရပ္စ္သည္ ေရယံုကိုျဖစ္ေစေသာ ကူးစက္ေရာဂါတစ္မ်ဳိးျဖစ္ၿပီး ယင္း သည္ ခႏၶာကိုယ္အႏွံ႕တြင္ ျဖစ္ေပၚႏိုင္ပါသည္။ ယင္းသည္ ပါးစပ္သို႕မဟုတ္ လိင္အဂၤါတြင္ အမ်ား ဆံုး ျဖစ္ေလ့ရွိပါသည္။ Herpes simplex ဗိုင္းရပ္စ္ႏွစ္မ်ဳိးရွိပါၿပီး HSV-1 ႏွင့္ HSV-2 တုိ႕ျဖစ္ပါ သည္။ HSV-1 အား ပါးစပ္ေရယံုအျဖစ္ လူသိမ်ားၿပီး ပါးစပ္ႏွင့္မ်က္ႏွာတ၀ိုက္တြင္ အဖ်ားအရည္ ၾကည္ဖုမ်ားႏွင့္ အေအးနာမ်ားကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။ HSV-2 သည္ လိင္အဂၤါေရယံုကို ျဖစ္ေစႏိုင္ ပါသည္။

HSV သည္ ကူးစက္တတ္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္တစ္မ်ဳိးျဖစ္ၿပီး လူတစ္ဦးမွတစ္ဦးသို႕ တုိက္႐ိုက္ထိ ေတြ႕ျခင္းျဖင့္ ကူးစက္ႏိုင္ပါသည္။ ေယဘူယ်အားျဖင့္ ကေလးမ်ားသည္ ေရာဂါပိုးရွိေသာ အရြယ္ ေရာက္ၿပီးသူတစ္ဦးႏွင့္ ထိေတြ႕ျခင္းျဖင့္ HSV-1 အား ကူးစက္ျခင္းခံရႏိုင္ၿပီး ယင္းဗိုင္းရပ္စ္ပိုးသည္ ဘ၀တေလွ်ာက္လံုး ရွိေနႏိုင္ပါသည္။

HSV-1 ကူးစက္မႈသည္ ပံုမွန္ဆက္ဆံမႈမ်ားျဖစ္သည့္ နမ္းျခင္းသို႕မဟုတ္ ႏႈတ္ခမ္းနီကဲ့သို႕ ေသာ တကိုယ္ေရသံုးပစၥည္းမ်ားအား ေ၀မွ်သံုးျခင္းျဖင့္လည္း ကူးစက္ႏိုင္ပါသည္။ ယင္းဗိုင္းရပ္စ္ သည္ လိင္ဆက္ဆံျခင္းမွတဆင့္လည္း ကူးစက္ႏိုင္ပါသည္။

HSV-2 သည္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးရွိသူႏွင့္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာထိေတြ႕ျခင္းျဖင့္ ကူးစက္ႏိုင္ပါသည္။ HSV-2 ကူးစက္မႈမ်ားသည္ ေရယံုအနာတစ္ခုအား ထိေတြ႕မိျခင္းမွတဆင့္ ကူးစက္ျခင္းျဖစ္သည္။ HSV-1 ကူးစက္ခံရသူအမ်ားစုသည္ အနာမရွိေသာ ေရာဂါရွိသူတစ္ဦး သို႕မဟုတ္ လကၡဏာမျပ သူတစ္ဦးထံမွ ကူးစက္ခံရျခင္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

အေရွ႕ေတာင္အာရွႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ ေရယံုျဖစ္ပြားမႈ ျမင့္မားၿပီး အမ်ဳိးသား မ်ားတြင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားထက္ ပို၍ျဖစ္ပြားၾကပါသည္။

 

လကၡဏာမ်ား

ေရယံုႏွင့္ပတ္သက္၍ သိထားရမည့္ အေရးအႀကီးဆံုးအရာမွာ တစံုတေယာက္တြင္ ျမင္ရ ေသာလကၡဏာသို႕မဟုတ္ အနာမ်ား မရွိေသာ္လည္း ထုိသူတြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးရွိေနႏိုင္ၿပီး အျခားသူ မ်ားသို႕ ကူးစက္ႏိုင္ျခင္းပင္ျဖစ္ပါသည္။ ေရယံုတြင္ အျဖစ္မ်ားေသာ လကၡဏာမ်ားအနက္ အခ်ိဳ႕မွာ

  • လိင္အဂၤါသို႕မဟုတ္ ပါးစပ္တြင္ အရည္ၾကည္ဖုကဲ့သို႕အနာမ်ားျဖစ္ျခင္း
  • ယားယံျခင္း
  • ဆီးသြားလွ်င္ နာက်င္ျခင္းတုိ႕ျဖစ္ပါသသည္။

လူနာတြင္ တုပ္ေကြးေရာဂါလကၡဏာမ်ားကိုပင္ ေတြ႕ရွိႏိုင္ၿပီး ယင္းတုိ႕တြင္ ျပန္ရည္ႀကိတ္ မ်ားေရာင္ျခင္း၊ အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္းမ်ား၊ ဖ်ားျခင္းႏွင့္ ေမာပန္းျခင္းတုိ႕ ျဖစ္ ပါသည္။ အခ်ဳိ႕ေသာ အေျခအေနမ်ားတြင္ ယင္းသည္ မ်က္လံုးသို႕ ကူးစက္ႏိုင္သကဲ့သို႕ Herpes keratitis ဟုေခၚေသာ အေျခအေနတစ္ခုကိုလည္း ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။ ယင္းသည္ မ်က္လံုးတြင္ ညွစ္ထားသကဲ့သို႕ခံစားမႈ၊ မ်က္ရည္က်ျခင္းႏွင့္ နာက်င္ျခင္းကဲ့သို႕ေသာ လကၡဏာမ်ားအား ျဖစ္ ေစႏိုင္ပါသည္။

 

ကုသမႈ

လတ္တေလာတြင္ Herpes Simplex ဗိုင္းရပ္စ္အတြက္ မည္သည့္ကုသမႈမွ် မရွိေသးပါ။ ကုသမႈမ်ားသည္ အနာမ်ားေပ်ာက္ကင္းရန္ႏွင့္ ေနာက္ထပ္ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားမႈမ်ားအား ကာ ကြယ္ရန္အတြက္သာ ဦးတည္ပါသည္။

အမ်ားစုတြင္ အနာမ်ားသည္ ကုသမႈမရွိဘဲ ေပ်ာက္ကြယ္သြားေလ့ရွိပါသည္။ သို႕ရာတြင္ ဆရာ၀န္မွ famciclovir၊ acyclovir သို႕မဟုတ္ valacyclovir တုိ႕ကဲ့သို႕ေသာ ေဆးမ်ားအား ညႊန္ ၾကားႏိုင္ပါသည္။

အဆုိပါေဆးမ်ားသည္ လူနာမ်ားထံမွ အျခားသူမ်ားသုိ႕ ေရာဂါကူးစက္မႈအား ေလွ်ာ့ခ်ေပး ရာတြင္ အကူအညီျဖစ္ေစႏိုင္ၿပီး အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားမႈမ်ား၏ ျဖစ္ပြားႏႈန္းႏွင့္ ျပင္းထန္မႈကိုလည္း ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါသည္။ ေဆးမ်ားသည္ ေသာက္ေဆးအျဖစ္သာမက သက္ဆိုင္ရာေနရာမ်ားတြင္ လိမ္းႏိုင္သည့္ ခရင္မ္မ်ားအျဖစ္လည္း ရွိပါသည္။ ျပင္းထန္ေသာ ကူးစက္မႈမ်ားတြင္ အဆုိပါ ေဆး မ်ားအား ထုိးသြင္းေပးႏိုင္ပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

Herpes Simplex ဗိုင္းရပ္စ္ရွိသူမ်ားတြင္ ယင္းဗိုင္းရပ္စ္ပိုးသည္ တသက္လံုးရွိေနမည္ျဖစ္ ပါသည္။ ယင္းသည္ လကၡဏာမျပဘဲ ေနႏိုင္ေသာ္လည္း ယင္းသည္ ကူးစက္ခံရသူ၏ အာ႐ံုေၾကာ ဆဲလ္မ်ားအတြင္း ၿမံဳေနတတ္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ အခ်ဳိ႕သူမ်ားသည္ ပံုမွန္ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြား ျခင္းကို ႀကံဳရေလ့ရွိပါသည္။ က်န္သူမ်ားတြင္ ကူးစက္ခံရၿပီးေနာက္ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားျခင္းတစ္ ႀကိမ္သာ ရွိၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးသည္ ၿမံဳေနတတ္ပါသည္။ ၿမံဳေနေသာ HSV သည္ ရာ သီေပၚျခင္း၊ စိတ္ဖိစီးမႈ၊ ေနေရာင္ျခည္ႏွင့္ထိေတြ႕မႈသို႕မဟုတ္ ဖ်ားျခင္း/ေနမေကာင္းျဖစ္ျခင္းျဖင့္ ျပန္ထလာႏိုင္ပါသည္။

ခႏၶာကုိယ္မွ ပဋိပစၥည္းမ်ားအား ထုတ္ေပးႏိုင္ျခင္းေၾကာင့္ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားျခင္းမ်ား သည္ အခ်ိန္ႏွင့္အမွ် နည္းလာတတ္ပါသည္။ အကယ္၍ ကူးစက္ခံရသူသည္ က်န္းမာေနပါက ယင္းတြင္ မည္သည့္ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမွ် မရွိပါ။

 

ကာကြယ္ျခင္း

Herpes Simplex ကူးစက္မႈအတြက္ မည္သည့္ကုသမႈမွ် မရွိပါ။ သုိ႕ေသာ္ အခ်ဳိ႕ေသာ သ တိျပဳစရာအခ်က္မ်ားအား လုိက္နာျခင္းျဖင့္ ေရာဂါကူးစက္ခံရျခင္းသို႕မဟုတ္ အျခားသူမ်ားသို႕ ေရာဂါျပန္႕ပြားျခင္းအား ေရွာင္က်ဥ္ႏိုင္ပါသည္။ သင့္တြင္ HSV-1 အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားမႈျဖစ္ပါက အျခားသူမ်ားႏွင့္ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရ တိုက္႐ိုက္ထိေတြ႕မႈ မရွိေအာင္ ေရွာင္က်ဥ္ရန္ ႀကိဳးစားသင့္ပါ သည္။ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးရွိေနႏိုင္သည့္ တကိုယ္ေရသံုးပစၥည္းမ်ားကိုလည္း ေ၀မွ်မသံုးစြဲမိရန္ အေရးႀကီး ပါသည္။ ယင္းပစၥည္းမ်ားတြင္ ႏႈတ္ခမ္းဆိုးေဆး၊ မိတ္ကပ္၊ အ၀တ္အစားသို႕မဟုတ္ ပန္းကန္ခြက္ ေယာက္တုိ႕ ပါ၀င္ပါသည္။ နမ္းျခင္းသို႕မဟုတ္ အျခားမည္သည့္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ လုပ္ေဆာင္မႈကို မဆို ေရွာင္က်ဥ္သင့္ပါသည္။ အကယ္၍ သင့့္အနာမ်ားအား လက္ျဖင့္ထိေတြ႕မိပါက လက္မ်ား အားေသခ်ာစြာေဆးၿပီး ေဆးမ်ားအား ဂြမ္းကိုအသံုးျပဳ၍ လိမ္းသင့္ပါသည္။

HSV-2 ေရာဂါပိုးရွိသူမ်ားအေနျဖင့္ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားေနခ်ိန္တြင္ မည္သည့္လိင္ပိုင္းဆိုင္ ရာလုပ္ေဆာင္မႈကိုမဆို ေရွာင္က်ဥ္သင့္ပါသည္။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ ကေလးသို႕ ကူးစက္ျခင္းကို ကာကြယ္ရန္အတြက္ ေဆး၀ါးမ်ား သံုးစြဲသင့္ပါသည္။

အသံုး၀င္ေသာ link မ်ား (1) (2) (3)