အ႐ိုးကင္ဆာ

အ႐ိုးကင္ဆာ

ၿခံဳငံုေလ့့လာျခင္း

အ႐ိုးကင္ဆာသည္ အ႐ိုးအတြင္းထိန္းခ်ဳပ္၍မရေသာ၊ ပံုမွန္မဟုတ္သည့္ကင္ဆာျဖစ္ပြား ျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ အ႐ိုးကင္ဆာသည္ အျဖစ္မ်ားေသာေရာဂါမဟုတ္ပါ။ သို႕ေသာ္လည္း ခႏၶာကုိယ္ ၏ အျခားအစိတ္အပိုင္းမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ အဆုတ္၊ ေက်ာက္ကပ္မ်ား၊ ဆီးႀကိတ္၊ သိုင္း႐ိြဳက္၊ ရင္ သားစသည္တုိ႕တြင္ ျဖစ္ပြားေသာကင္ဆာ၏ ျပန္႕ပြားျခင္းေၾကာင့္ အ႐ိုးတြင္ ကင္ဆာျဖစ္ႏိုင္သည္။ အ႐ိုးတြင္စတင္ျဖစ္ေပၚေသာ ကင္ဆာကို ပထမအ႐ိုးကင္ဆာဟုေခၚၿပီး ယင္းမွာ အလြန္ရွားပါးပါ သည္။ ယင္းသည္ အ႐ိုးျဖစ္ေပၚေသာတစ္သွ်ဴးမ်ားဖြံ႕ၿဖိဳးေလ့ရွိေသာ ကေလးမ်ားႏွင့္ အရြယ္ေရာက္ စသူမ်ားတြင္ ျဖစ္ေလ့ရွိသည္။ သုိ႕ရာတြင္ အ႐ိုးကင္ဆာမ်ားသည္ အရြယ္ေရာက္ၿပီးသူမ်ားတြင္ လည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါသည္။ ပထမအ႐ိုးကင္ဆာကို အ႐ိုးျမင္းဆိုးဟုေခၚၿပီး အ႐ိုးမ်ားသို႕ျပန္႕ပြားလာ ေသာကင္ဆာမ်ားကို ဒုတိယအ႐ိုးကင္ဆာမ်ားဟု ေခၚသည္။

အ႐ိုးကင္ဆာသည္ အ႐ိုးရွည္မ်ားျဖစ္ၾကသည့္ လက္ႏွင့္ေျခေထာက္အ႐ိုးမ်ားတြင္ အမ်ား ဆံုးျဖစ္ပြားေလ့ရွိသည္။ အ႐ိုးကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈ၏ အဓိကအေၾကာင္းမွာ အ႐ိုးဆဲလ္မ်ား၏ ဒီအန္ ေအတြင္ မွားယြင္းမႈမ်ားျဖစ္ေပၚၿပီး ထိန္း၍မရေတာ့ဘဲ အစိုင္အခဲတစ္ခုသို႕မဟုတ္ ကင္ဆာတစ္ခု အျဖစ္ ပြားမ်ားလာျခင္းျဖစ္သည္။ သို႕ေသာ္ အ႐ိုးကင္ဆာကိုျဖစ္ပြားေစေသာ အရာကိုထင္ရွားစြာ ျပသႏိုင္ျခင္းမရွိေသးေပ။

ကမာၻတ၀ွမ္းရွိ ကင္ဆာအားလံုး၏ ၈%ခန္႕မွာ အ႐ိုးကင္ဆာျဖစ္သည္။ ယင္းအ႐ုိးကင္ဆာ မ်ားအနက္ ၄၁ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ပထမကင္ဆာမ်ားျဖစ္ၾကသည္။

 

လကၡဏာမ်ား

အ႐ိုးကင္ဆာအမ်ဳိးအစားမွာ အဓိကအားျဖင့္ သံုးမ်ဳိးရွိသည္။

၁. အ႐ိုးျမင္းဆုိး – အ႐ိုးျမင္းဆုိးသုိ႕မဟုတ္ ပထမအ႐ိုးကင္ဆာသည္ အ႐ိုးဆဲလ္မ်ားအတြင္းေတြ႕ ရေသာ အ႐ိုးကင္ဆာမ်ားအနက္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးျဖစ္သည္။

၂. အ႐ိုးႏုျမင္းဆုိး – အ႐ိုးႏုဆဲလ္မ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚေသာကင္ဆာမ်ားကို အ႐ိုးႏုျမင္းဆုိးဟုေခၚ သည္။ ယင္းတုိ႕အား အသက္ႀကီးသူမ်ားႏွင့္ သက္လတ္ပိုင္းအရြယ္လူမ်ား၏ တင္ပါးဆံုပိုင္း၊ ေျခ ေထာက္မ်ားႏွင့္ လက္ေမာင္းမ်ားတြင္ ေတြ႕ရေလ့ရွိသည္။

၃. ယူ၀င္ျမင္းဆုိး – ယူ၀င္ျမင္းဆုိးသည္ အ႐ိုး၏ ႐ိုးတြင္းျခင္ဆီအတြင္းရွိ မရင့္သန္ေသးေသာ အာ႐ံု ေၾကာတစ္သွ်ဴးမ်ားတြင္ ျဖစ္ေလ့ရွိသည္။ ယင္းတုိ႕အား ကေလးမ်ားႏွင့္ ငယ္ေသးေသာအရြယ္ ေရာက္ၿပီးသူမ်ားတြင္ ေတြ႕ရေလ့ရွိသည္။

အ႐ိုးကင္ဆာရွိေနေၾကာင္းျပသည့္ လကၡဏာမ်ားမွာ –

၁. အ႐ိုးမ်ားအတြင္းမွ နာက်င္ျခင္း

၂. ကင္ဆာရွိေသာေနရာတ၀ိုက္တြင္ နာျခင္းႏွင့္ေရာင္ရမ္းျခင္း

၃. အ႐ိုးမ်ားအားနည္းၿပီး မၾကာခဏက်ဳိးတတ္ျခင္း

၄. ေမာပန္းျခင္း

၅. ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ေစရန္ အားထုတ္ျခင္းမရွိဘဲ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျခင္း

၆. ေသြးအားနည္းျခင္း

၇. အ႐ိုးမ်ားတ၀ုိက္တြင္ နာက်င္မႈမရွိေသာ အခဲျဖစ္ျခင္း စသည္တုိ႕ျဖစ္ၾကသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႕ျပသင့္သလဲ

အကယ္၍သင့္အေနျဖင့္ အထက္ေဖာ္ျပပါမည္သည့္လကၡဏာကိုမဆိုေတြ႕ရျခင္း၊ အ ေၾကာင္းမဲ့ အ႐ိုးက်ဳိးျခင္းတုိ႕အား ေတြ႕ရပါက ေဆးပညာဆိုင္ရာ အကူအညီယူသင့္ပါသည္။ ဆရာ ၀န္တစ္ဦးႏွင့္တုိင္ပင္သည့္အခါ သင့္အား သက္ဆိုင္သည့္ေနရာအတြက္ အ႐ိုးစကင္ဖတ္ျခင္းမ်ား၊ စီတီစကင္ဖတ္ျခင္းမ်ား၊ အမ္အာအိုင္႐ိုက္ျခင္း၊ ပိုစီထရြမ္အီမစ္ရွင္းတိုမိုဂရပ္ဖီ (PET) ႏွင့္ ဓာတ္မွန္ ႐ိုက္ျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ရန္ ညႊန္ၾကားမည္ျဖစ္ပါသည္။

အကယ္၍ ကင္ဆာႀကိတ္ေတြ႕ရွိရပါက ဆရာ၀န္မွ ကင္ဆာျဖစ္ေၾကာင္းအတည္ျပဳရန္ ကင္ ဆာႀကိတ္တစ္သွ်ဴး၏အသားစအား ရယူမည္ျဖစ္ပါသည္။ အ႐ိုးကင္ဆာမွာ အဆင့္ ၁ မွ ၄ အထိရွိ ႏိုင္ပါသည္။

  • အဆင့္ ၁ သည္ အျခားအစိတ္အပိုင္းမ်ားသို႕ ပ်ံ႕ႏွံ႕ျခင္းမရွိေသာ အဆင့္နိမ့္ကင္ဆာျဖစ္္ပါ သည္။
  • အဆင့္ ၂ သည္ အျခားအစိတ္အပိုင္းမ်ားသို႕ ပ်ံ႕ႏွံ႕ျခင္းမရွိေသာ အဆင့္ျမင့္ကင္ဆာျဖစ္ပါ သည္။
  • အဆင့္ ၃ သည္ အ႐ိုးတစ္ခုထဲတြင္ ႏွစ္ေနရာထက္ပို၍ရွိေနေသာ ကင္ဆာမ်ားျဖစ္ပါသည္။
  • အဆင့္ ၄ သည္ တုိးပြားပ်ံ႕ႏွံ႕မႈရွိေနေသာ အ႐ိုးကင္ဆာျဖစ္ပါသည္။

ဆရာ၀န္မွ ဦးတည္ေနေသာကင္ဆာအဆင့္ကို သတ္မွတ္မည္ျဖစ္ၿပီး ကုသမႈအားစတင္ မည္ ျဖစ္ပါသည္။

 

ကုသမႈ

အ႐ိုးကင္ဆာလူနာတစ္ဦးအားေပးေသာ ကုသမႈသည္ ကင္ဆာ၏အဆင့္ႏွင့္ လူနာ၏အ လံုးစံုက်န္းမာေရးအေပၚတြင္ မ်ားစြာမူတည္ပါသည္။ ထုိ႕အတူ ကင္ဆာအမ်ဳိးအစားေပၚမူတည္၍ ကုသမႈအေျပာင္းအလဲရွိပါသည္။ အ႐ိုးကင္ဆာလူနာမ်ားအားေပးေသာ ကုသမႈမ်ားမွာ –

  • ခြဲစိတ္ျခင္း – အ႐ိုးကင္ဆာလူနာမ်ားအတြက္ ခြဲစိတ္ျခင္းသည္ အ႐ိုးမ်ားမွ ကင္ဆာတစ္ခု လံုးအား ထုတ္ပစ္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ အမ်ားအားျဖင့္ အ႐ိုးမွကင္ဆာအား က်န္းမာေသာတစ္ သွ်ဴးအစိတ္အပိုင္းအခ်ဳိ႕ႏွင့္တကြ ဖယ္ထုတ္လုိက္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ အဆုိပါ အေျခအေနမ်ဳိး တြင္ ဆံုး႐ႈံးသြားေသာအ႐ိုးအား ခႏၶာကိုယ္၏အျခားေနရာမွ က်န္းမာေသာအ႐ိုးတစ္ခုျဖင့္ အစားထုိးျခင္းသို႕မဟုတ္ သတၳဳအ႐ိုးတုျဖင့္အစားထုိးျခင္းတုိ႕ကို ျပဳလုပ္ေလ့ရွိပါသည္။ အခ်ဳိ႕အေျခအေနမ်ားတြင္ ေျခလက္တစ္ေခ်ာင္းလံုးျဖတ္ေတာက္ျခင္းကို ျပဳလုပ္ရတတ္ပါ သည္။ ခြဲစိတ္ျခင္းကုိ မ်ားေသာအားျဖင့္ ကင္ဆာအဆင့္တစ္ႏွင့္အဆင့္ႏွစ္တြင္ ျပဳလုပ္ေလ့ ရွိပါသည္။
  • ေဆးသြင္းျခင္း – ေဆးသြင္းျခင္းတြင္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားကိုသတ္ရန္အတြက္ ေဆး၀ါးမ်ား ႏွင့္ဓာတုပစၥည္းမ်ားအား အသံုးျပဳပါသည္။ ေဆးမ်ားအား အေၾကာမွတဆင့္သြင္းေလ့ရွိၿပီး ပ်ံ႕ ႏွံ႕မႈရွိေနပါက ညႊန္ၾကားေလ့ရွိပါသည္။
  • ဓာတ္ကင္ျခင္း – စြမ္းအင္ျမင့္အလင္းတန္းႏွင့္ ဓာတ္မွန္ေရာင္ျခည္တုိ႕အား အသံုးျပဳ၍ ကင္ ဆာဆဲလ္မ်ားအား သတ္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဓာတ္ကင္ျခင္းအား ခြဲစိတ္မႈမျပဳလုပ္မီ ျပဳလုပ္ ေလ့ရွိၿပီး ေျခလက္ျဖတ္ေတာက္ရျခင္းမွ ေရွာင္က်ဥ္ရန္ သို႕မဟုတ္ ေရာဂါအဆင့္ျမင့္ေသာ လူနာမ်ားအတြက္ အ႐ိုးကင္ဆာလကၡဏာမ်ား သက္သာေစရန္ အသံုးျပဳေလ့ရွိပါသည္။

အဆုိပါကုသမႈနည္းလမ္းမ်ားအား ေတြ႕ရွိရေသာကင္ဆာအမ်ဳိးအစားႏွင့္ ေရာဂါအဆင့္အ ေပၚမူတည္၍ ေပါင္းစပ္အသံုးျပဳၾကပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈသည္လည္း ကင္ဆာအမ်ဳိးအစား၊ ျဖစ္ပြားသည့္ေနရာႏွင့္ ကုသမႈအေပၚ မူတည္ပါသည္။ ၂၀၀၉ တြင္ အ႐ိုးကင္ဆာေၾကာင့္ေသဆံုးႏႈန္းသည္ ၆၉% ခန္႕ျဖစ္ပါသည္။ သို႕ရာ တြင္ ေရာဂါအဆင့္ ၂ တြင္ ငါးႏွစ္အသက္ရွင္မႈႏႈန္းသည္ ၄၀% ျဖစ္ပါသည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

အ႐ိုးကင္ဆာအားကာကြယ္ရန္ အေကာင္းဆံုးနည္းလမ္းမွာ ယင္းအေၾကာင္းကို သိရွိထား ျခင္း၊ ယင္း၏အခ်က္ျပမ်ားႏွင့္လကၡဏာမ်ားအား သိထားျခင္းႏွင့္ က်န္းမာေသာ လူေနမႈပံုစံတစ္ခု အား လုိက္နာျခင္းတုိ႕ ျဖစ္ပါသည္။ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းႏွင့္ စိတ္ဖိစီးမႈတုိ႕ကို ေရွာင္က်ဥ္ျခင္းႏွင့္ က်န္းမာ၍ မွ်တေသာ အာဟာရကို စားသံုးျခင္းတုိ႕ကိုလည္း ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။

အသံုး၀င္ေသာ သက္ဆိုင္ရာ link မ်ား (1) (2)