အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ

ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီသည္ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီဗိုင္းရပ္စ္ (HCV) ေၾကာင့္ ျဖစ္ ပြားျခင္းျဖစ္ၿပီး ယင္းသည္ ျပင္းထန္ေသာ ကူးစက္ေရာဂါတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ အသည္းေရာင္အ သား၀ါဆိုသည္မွာ ေရာဂါကူးစက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေစ၊ ေရာဂါကူးစက္မႈမဟုတ္ျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ေစ အ သည္းတြင္ ျဖစ္ပြားေသာ မည္သည့္ေရာင္ရမ္းျခင္းကိုမဆုိ ရည္ညႊန္းပါသည္။ အသည္းေရာင္အ သား၀ါ စီဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားေသာ ေရာဂါကူးစက္မႈသည္ ျပင္းထန္ၿပီး အသည္းထိခိုက္ျခင္းကို ျဖစ္ေစပါသည္။

ယင္းသည္ ကူးစက္ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္ၿပီး လူခ်င္းကူးစက္မႈ (လူတစ္ေယာက္မွ တစ္ေယာက္ သို႕ကူးစက္ျခင္း) နည္းျဖင့္ျပန္႕ပြားပါသည္။ ကူးစက္မႈသည္ ေရာဂါကူးစက္ခံထားရသည့္သူ၏ ေသြးႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္မွထြက္သည့္ အရည္မ်ားမွတဆင့္ကူးစက္ျခင္း၊ ေရာဂါပိုးရွိေသာ အပ္မ်ားမွတ ဆင့္ကူးစက္ျခင္း၊ ေဆးဖက္ဆုိင္ရာ ကိရိယာမ်ားအား ေသခ်ာစြာပိုးသတ္ရန္ ပ်က္ကြက္ျခင္းႏွင့္ စစ္ေဆးမထားေသာ ေရာဂါပိုးရွိေနသည့္ ေသြးအားသြင္းမိျခင္းတုိ႕ေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

ကံမေကာင္းစြာျဖင့္ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ ကူးစက္ခံထားရေသာ လူတစ္ေယာက္တြင္ မည္သည့္ လကၡဏာမွ် ႐ုတ္တရက္ မျပဘဲ ကူးစက္ခံထားရသူမ်ားအေနျဖင့္ အသည္းထိခိုက္မႈ ျဖစ္မွသာ ေရာဂါျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီအတြက္ ကာကြယ္ေဆး မ ရွိေသးပါ။ သို႕ရာတြင္ ယင္းအား ဗိုင္းရပ္စ္ဆန္႕က်င္ေဆးမ်ားျဖင့္ ကုသႏိုင္ပါသည္။

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီအား လ်င္ျမန္၍ ျပင္းထန္ေသာ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ (ေရာဂါကူးစက္မႈအသစ္မ်ားအား ရည္ညႊန္းျခင္း)ႏွင့္ နာတာရွည္ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ (ကူး စက္မႈသည္ အသည္းတြင္ ေျခာက္လထက္ပို၍ ရွိေနျခင္း) ဟူ၍ ခြဲျခားႏိုင္ပါသည္။ ကမာၻ႕က်န္းမာ ေရးအဖြဲဲ႕ (WHO) အရ ကမာၻတ၀ွမ္းတြင္ ႏွစ္စဥ္အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီေရာဂါ ျဖစ္ပြားသူ သန္း ၁၃၀ မွ ၁၅၀ အၾကားရွိၿပီး ႏွစ္စဥ္ေသဆံုးမႈေပါင္း ၅၀၀,၀၀၀ ခန္႕ရွိေနပါသည္။ အသည္းေရာင္အ သား၀ါ စီအား ကမာၻအႏွံ႕တြင္ ေတြ႕ရွိရၿပီး အာဖရိက၊ အာရွအလယ္ပိုင္းႏွင့္အာရွအေရွ႕ပိုင္းတုိ႕ တြင္ ပို၍ ေတြ႕ရွိရပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ လူဦးေရစုစုေပါင္း၏ ၁၁.၆ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ ကူးစက္ျခင္းခံထားရပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီ အလြန္အကၽြံျဖစ္ပြားမႈ သည္ အခ်ိန္ႏွင့္အမွ် ပ်ံ႕ႏွံ႕ေနပါသည္။

 

လကၡဏာမ်ား

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီတြင္ ႐ုတ္တရက္အားျဖင့္ မည္သည့္လကၡဏာမွ် ျပေလ့မရွိပါ။ သို႕ရာတြင္ ကူးစက္ခံရသူတစ္ဦးသည္ ၁လ မွ ၃လအတြင္း ေအာက္ပါလကၡဏာမ်ားအား စတင္၍ ျပတတ္ပါသည္။

  • ေမာပန္းျခင္း၊ ပ်ဳိ႕ျခင္းႏွင့္ အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း
  • ဗိုက္နာျခင္း
  • ဆီးအေရာင္ရင့္ျခင္းႏွင့္ ျဖဴေဖ်ာ့ေဖ်ာ့၀မ္းသြားျခင္း
  • ႂကြက္သားႏွင့္ အဆစ္မ်ား နာက်င္ျခင္း
  • အေရျပားႏွင့္ မ်က္လံုးမ်ား ၀ါျခင္း (အသား၀ါျခင္း)
  • ဖ်ားျခင္း တုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

 

နာတာရွည္ HCV ကူးစက္မႈမ်ားအတြက္ လကၡဏာမ်ားတြင္ 

  • အလြယ္တကူ ေသြးျခည္ဥျခင္းႏွင့္ ေသြးထြက္ျခင္း
  • အေရျပားယားယံျခင္းႏွင့္ အင္ျပင္ထျခင္း
  • ေျခေထာက္မ်ား ေရာင္ရမ္းျခင္း
  • ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ျခင္း
  • ၀မ္းဗိုက္တြင္ အရည္မ်ားစုလာျခင္း
  • မူးေ၀ျခင္း၊ စိတ္မေရမရာျဖစ္ျခင္းႏွင့္ စကားေျပာရာတြင္ လံုးေထြးေနျခင္း တုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႕ ျပသင့္သလဲ

အထက္ပါလကၡဏာမ်ား ေတြ႕ရွိရသူ မည္သူမဆို ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပသင့္ပါသည္။ HCV ေရာ ဂါကူးစက္မႈအျဖစ္သတ္မွတ္ရန္အတြက္ စစ္ေဆးမႈမ်ား ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ အကယ္၍ သင့္တြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ႏွင့္ ထိေတြ႕မႈရွိပါက ေနာက္ထပ္ကူးစက္မႈႏွင့္ HCV ပ်ံ႕ႏွံ႕မႈအား ေလ်ာ့ခ်ရန္အတြက္ ကာ ကြယ္သည့္ကုသမႈအား ခံယူသင့္ပါသည္။

ပံုမွန္အားျဖင့္ ဆရာ၀န္တစ္ဦးသည္ အခ်ဳိ႕ေသာ စစ္ေဆးမႈမ်ားျဖစ္သည့္ ေသြးစစ္ေဆးျခင္း၊ ထိခိုက္မႈပမာဏကို သတ္မွတ္ရန္အတြက္ အသည္းမွ နမူနာယူ၍ စမ္းသပ္ျခင္းႏွင့္ ကူးစက္ခံရသူ၏ ေဆးဖက္ဆိုင္ရာ ရာဇ၀င္ကို စစ္ေဆးျခင္းတုိ႕ ျပဳလုပ္မည္ျဖစ္ပါသည္။

 

ကုသမႈ

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီအတြက္ မည္သည့္ကာကြယ္ေဆးမွ် မရွိပါ။ သို႕ရာတြင္ ကူးစက္ မႈအား ဗိုင္းရပ္စ္ဆန္႕က်င္ေဆးမ်ားျဖင့္ ကုသႏိုင္ပါသည္။ ေဆး၀ါးမ်ားအဆင့္ျမင့္လာျခင္းေၾကာင့္ ကုသမႈမ်ား ပို၍လြယ္ကူလာၿပီး HCV ကူးစက္ခံရသူမ်ားတြင္ ရွိၿပီးသားေဆးမ်ား၏ ေဘးထြက္ဆုိး က်ဳိးမ်ားအား ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းႏွင့္ ကုသမႈအခ်ိန္အား ပို၍နည္းေစျခင္းတုိ႕ ရွိပါသည္။

အသည္းေရာင္အသား၀ါ စီကူးစက္ခံထားရသူမ်ားတြင္ interferon (IFN) အသံုးျပဳေသာ ကုထံုးအား ၆လ ျပဳလုပ္ျခင္းအေပၚ အလြန္ေကာင္းေသာ တံု႕ျပန္မႈ ရွိပါသည္။ သို႕ရာတြင္ အလိုအ ေလ်ာက္ ေပ်ာက္ကင္းျခင္းသည္ အျဖစ္မ်ားေသာေၾကာင့္ အမ်ားအားျဖင့္ ကုထံုးစတင္ျခင္းအတြက္ တိက်ေသာ အခ်ိန္ပိုင္းအား သတ္မွတ္ထားျခင္းမရွိပါ။

ျပင္းထန္ေသာ အေျခအေနမ်ားအတြက္ ထိခိုက္မႈပမာဏအေပၚမူတည္၍ ဆရာ၀န္မွ အသည္းအစားထုိးျခင္းျပဳလုပ္ရန္ ညႊန္ၾကားႏိုင္ပါသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

HCV အတြက္ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈသည္ ေရာဂါကူးစက္မႈ၏ ပမာဏအေပၚတြင္ မူတည္ပါ သည္။ အမ်ားအားျဖင့္ လ်င္ျမန္၍ျပင္းထန္ေသာ HCV အေျခအေနမ်ားအတြက္ ကူးစက္မႈမ်ား၏ ၁၅ မွ ၄၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ၆ လအတြင္း မည္သည့္ကုသမႈကိုမွ် ေပးစရာမလိုဘဲ သူ႕အလိုလုိ ေပ်ာက္ကင္းပါသည္။

နာတာရွည္ HCV အေျခအေနမ်ားအတြက္ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈသည္ အခ်ိန္မီသိရွိျခင္းႏွင့္ အခ်ိန္မီကုသျခင္းတုိ႕ ရွိပါက အလြန္ေကာင္းပါမည္ ျဖစ္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား ၏ ၁၅ မွ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္းတြင္ အသည္းေျခာက္ျခင္း၊ အသည္းပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ အသည္းကင္ဆာတုိ႕ ျဖစ္ပြားႏိုင္ၿပီး အသည္းအစားထုိးရန္ လုိအပ္ပါသည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

ေအာက္ပါ သတိထားစရာမ်ားအား လုိက္နာျခင္းျဖင့္ လူတစ္ေယာက္သည္ HCV ကူးစက္ မႈအား ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္။

  • HCV ကူးစက္ခံထားရသည္ဟု သိရွိထားေသာ သူမ်ားႏွင့္ နီးကပ္စြာထိေတြ႕ျခင္းမွ ေရွာင္ က်ဥ္ပါ။
  • ေဆးထိုးအပ္အသံုးျပဳရန္ လိုအပ္ေသာ တားျမစ္ထားေသာ ေဆးမ်ားအသံုးျပဳျခင္းမွ ေရွာင္ က်ဥ္ပါ။
  • ခႏၶာကိုယ္အား အေပါက္ေဖာက္ျခင္းႏွင့္ ေဆးမင္ေၾကာင္ထုိးျခင္းတုိ႕တြင္ အထူးသတိျပဳပါ။ အပ္မ်ားႏွင့္ ကိရိယာမ်ားသည္ ပိုးသတ္ထားၿပီး လံုၿခံဳမႈရွိေၾကာင္း ေသခ်ာေအာင္ လုပ္ပါ။
  • အႏ ၱရာယ္ကင္းေသာ လိင္မႈကိစၥကို က်င့္သံုးပါ။

 

အသံုး၀င္ေသာ သက္ဆိုင္ရာ link မ်ား (1) (2) (3) (4)