ရင္သားကင္ဆာ

ရင္သားကင္ဆာ

ၿခံဳငံုေလ့လာျခင္း

ရင္သားကင္ဆာအား ရင္သားတြင္ အလံုးသို႕မဟုတ္ အႀကိတ္ျဖစ္ျခင္းျဖင့္ သတ္မွတ္ပါ သည္။ အဓိကအားျဖင့္ ရင္သားကင္ဆာသည္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားေသာ္လည္း အမ်ဳိးသား မ်ား၏ ၁% ခန္႕တြင္လည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအၾကားတြင္ ရင္သားကင္ဆာသည္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးကင္ဆာတစ္မ်ဳိးျဖစ္ၿပီး မွဲ႕ကင္ဆာမဟုတ္ေသာ အေရျပားကင္ဆာမ်ားေနာက္တြင္ ဒုတိယျဖစ္ပါသည္။

ရင္သားကင္ဆာအားလံုး၏ ၈၀%ခန္႕သည္ ႁပြန္မ်ားအတြင္းျဖစ္ပြားၿပီး ယင္းတုိ႕ကို ႁပြန္ ဆိုင္ရာကင္ဆာမ်ားဟု ေခၚၾကသည္။ ၁၀ မွ ၁၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ အဖုအလံုးမ်ားအတြင္း ျဖစ္ပြားၿပီး ယင္းတုိ႕ကို အဖုအလံုးဆိုင္ရာ ကင္ဆာဟုေခၚသည္။ ဦးေႏွာက္႐ိုးတံကင္ဆာ၊ ေရာင္ရမ္းရင္သား ကင္ဆာ၊ ေသြးေၾကာမ်ားစု၍ျဖစ္သည့္ကင္ဆာ၊ က်ိခၽြဲရည္ဆိုင္ရာကင္ဆာ၊ ေအာက္ခံဆဲလ္မွ ျဖစ္ ေသာကင္ဆာစသည္တုိ႕သည္ ရင္သားကင္ဆာအမ်ဳိးမ်ဳိး၏ ဥပမာမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။

ထိုးေဖာက္ေနေသာႁပြန္ဆိုင္ရာကင္ဆာမ်ားႏွင့္ ထုိးေဖာက္ေနေသာ အဖုအလံုးဆိုင္ရာ ကင္ ဆာမ်ားဟူသည့္ စကားရပ္မ်ားသည္ ျပန္႕ပြားၿပီး ခႏၶာကိုယ္၏အျခားေနရာမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ လက္ ေမာင္းရွိ ျပန္ရည္အႀကိတ္မ်ား၊ အသည္း၊ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အ႐ိုးမ်ားကဲ့သို႕ေသာ ေနရာမ်ားအထိ ျပန္႕ ပြားေနေသာ ႁပြန္ဆိုင္ရာသို႕မဟုတ္ အဖုအလံုးဆိုင္ရာ ကင္ဆာမ်ားအတြက္ သံုးျခင္းျဖစ္သည္။

ကမာၻေပၚရွိ အမ်ဳိးသမီးရွစ္ေယာက္အနက္ တစ္ေယာက္တြင္ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားရန္ ၁၃%ခန္႕ ရွိေနသည္။ ကမာၻတ၀ွမ္းရွိ အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ျဖစ္ေသာ ကင္ဆာမ်ား၏ ၂၅ ရာခိုင္ႏႈန္း သည္ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္သည္။ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္တြင္ ကိန္းဂဏန္းအခ်က္အလက္မ်ားအရ ရင္သား ကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈ ခန္႕မွန္းေျခ ၁.၆၈ သန္းခန္႕ ရွိၿပီး ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈ ၅၂၂,၀၀၀ ခန္႕ရွိခဲ့သည္။

ရင္သားကင္ဆာမွ အသက္ရွင္သန္မႈႏႈန္းသည္ သတိျပဳမႈမ်ားႏွင့္ေစာစီးစြာသိရွိမႈမ်ား ေၾကာင့္ တျဖည္းျဖည္းျမင့္တက္လာေနသည္။ ယင္းေၾကာင့္ ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ႏွစ္စဥ္ေသ ဆံုးမႈမ်ားမွာလည္း ပံုမွန္က်ဆင္းလာသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းသည္ ကမာၻ႕အဆင့္ ၁၃၀ ရွိ ေနသည္။ WHO မွထုတ္ေ၀ေသာ အခ်က္အလက္မ်ားအရ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ရင္သားကင္ဆာႏွင့္ ဆက္စပ္၍ ေသဆံုးမႈသည္ ၂,၇၉၁ မႈျဖစ္ၿပီး စုစုေပါင္းေသဆံုးမႈမ်ား၏ ၀.၇ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္သည္။

 

လကၡဏာမ်ား

ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားစြာရွိသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ ျဖစ္ ေသာရင္သားကင္ဆာသည္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာႏွင့္ အသက္အရမွလြဲ၍ အျခားျဖစ္ေစေသာ အခ်က္ မ်ားမရွိေပ။

  • အသက္ ၃၀ေက်ာ္လွ်င္ အမ်ဳိးသမီး ၂၈၀ တြင္ တစ္ဦးသည္ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားရန္ အေျခအေနရွိေနသည္။ အသက္ ၄၀ေက်ာ္လွ်င္ ျဖစ္ပြားႏႈန္းသည္ ၇၀ တြင္တစ္ေယာက္ ျဖစ္လာၿပီး အသက္ ၅၀၌ ၄၀ တြင္တစ္ေယာက္အထိ ျဖစ္တတ္လာၿပီး အသက္ ၆၀ ၌ ၃၀ တြင္တစ္ေယာက္အထိ ျဖစ္ပြားတတ္သည္။ ေကာ့ေကးရွန္းအမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ ရင္သား ကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈႏိုင္ေခ် ပို၍ မ်ားျပားသည္။
  • အျခားအျဖစ္မ်ားေသာ အႏ ၱရာယ္ရွိသည့္အခ်က္မ်ားတြင္ မ်ဳိး႐ိုးဗီဇသည္လည္း ပါ၀င္ၿပီး BRCA1 ႏွင့္ BRCA2 မ်ဳိးဗီဇမ်ားဆက္ခံရရွိျခင္းက ရင္သားကင္ဆာအား ျဖစ္ပြားေစသည္။
  • ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈကို ျမင့္တက္ေစေသာ ေဟာ္မုန္းဆိုင္ရာအခ်က္မ်ားတြင္ ရာသီ ေစာေစာစေပၚေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသို႕မဟုတ္ အသက္ ၅၅ ေက်ာ္မွ ေသြးဆံုးေသာ အမ်ဳိး သမီးမ်ားလည္း ပါ၀င္သည္။
  • ေသြးဆံုးကိုင္လကၡဏာမ်ားအတြက္ ေဟာ္မုန္းပါ၀င္သည့္ စတီး႐ိြဳက္ေဆးမ်ားေသာက္သံုး ေနေသာ သူမ်ားသည္လည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ေခ် ပိုမ်ားသည္။

ရင္သားကင္ဆာသည္ အေစာပိုင္းအဆင့္မ်ားတြင္ မည္သည့္လကၡဏာမွ် မျပေပ။ သို႕ရာ တြင္ အျဖစ္မ်ားေသာ လကၡဏာအခ်ိဳ႕မွာ –

  • ရင္သား၊ လက္ေမာင္းေအာက္ သို႕မဟုတ္ ညွပ္႐ိုးအနီးတြင္ ျဖစ္ပြားၿပီး ေရြ႕လ်ားျခင္းမရွိ ေသာအလံုး
  • ေသြးက်ျခင္း အထူးသျဖင့္ ႏို႕သီးေခါင္းတစ္ခုထဲမွ က်ျခင္း
  • ရင္သား၏ အသြင္အျပင္သို႕မဟုတ္ ပံုစံေျပာင္းလဲဲျခင္း
  • အသစ္ျဖစ္ေသာ ႏို႕သီးေခါင္းခြက္ျခင္းမ်ား
  • ႏို႕သီးေခါင္း၀န္းက်င္ရွိ အ၀န္းအ၀ိုင္းတြင္ နီရဲျခင္း၊ အလႊားကြာျခင္း၊ အဖတ္မ်ားတက္ျခင္း စသည္တုိ႕ျဖစ္ပါသည္။

 

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႕ ျပသင့္သလဲ?

အကယ္၍ သင့္ရင္သား၊ ခ်ဳိင္း သို႕မဟုတ္ ညွပ္႐ိုးတြင္ မည္သည့္အလံုးကိုမဆိုေတြ႕ရွိရပါက စစ္ေဆးမႈျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ သို႕ေသာ္ အထက္ပါေဖာ္ျပပါလကၡဏာမ်ားအနက္ တခုခုရွိပါက ေဆးပညာဆိုင္ရာ ျပည့္စံုေသာ စစ္ေဆးမႈတစ္ခုအား ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။

ရင္သားကင္ဆာအား ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမႈတစ္ခုျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ စစ္ေဆးႏိုင္ပါသည္။ Mammogram ႐ိုက္ျခင္း၊ ရင္သား MRI ႐ုိက္ျခင္း၊ ရင္သား အာထရာေဆာင္း႐ိုက္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ သင့္ပါသည္။ အႀကိတ္တစ္ခုရွိပါက ဆရာ၀န္မွ ယင္းအႀကိတ္အားကင္ဆာဟုတ္မဟုတ္ စမ္းသပ္ ရန္အတြက္ အသားစယူရန္ ေျပာႏိုင္ပါသည္။

 

ကုသမႈ

ကင္ဆာကုသမႈ၏ ပထမဆံုးအဆင့္သည္ ကင္ဆာအဆင့္အား သတ္မွတ္ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါ သည္။ ယင္းအား အႀကိတ္၏အရြယ္အစား၊ ရင္သားအစိတ္အပိုင္းပါ၀င္မႈႏွင့္ ကင္ဆာျပန္႕ပြားမႈ ရွိ မရွိအေပၚမူတည္၍ ျပဳလုပ္သည္။ ရင္သားကင္ဆာမွာ အဆင့္ ၀ မွ ၄ အထိရွိၿပီး ၀ သည္ အေသး ဆံုးျပန္႕ပြားမႈမရွိေသာ အႀကိတ္ျဖစ္သည္။ ၁ သည္ ျပန္႕ပြားမႈမရွိေသးေသာ အရြယ္အစား ၂ စင္ တီမီတာထက္ငယ္ေသာ အႀကိတ္ျဖစ္ၿပီး ၂ သည္ ျပန္ရည္ႀကိတ္မ်ားသို႕ျပန္႕ပြားျခင္းသို႕မဟုတ္ ျပန္႕ ပြားျခင္းမရွိေသာ ပို၍ႀကီးသည့္ အႀကိတ္ျဖစ္သည္။ အဆင့္ ၃ တြင္ ျပန္ရည္ႀကိတ္မ်ားသို႕ ျပန္႕ ပြားျခင္းရွိေသာ ၅ စင္တီမီတာထက္ႀကီးသည့္ အႀကိတ္ပါ၀င္ၿပီး အဆင့္ ၄ သည္ ျပန္႕ပြားမႈမ်ားရွိ ေသာ အဆင့္ျမင့္ကင္ဆာျဖစ္ပါသည္။

ကုသမႈသည္ ေတြ႕ရွိရေသာကင္ဆာ၏အဆင့္အေပၚတြင္ မူတည္ပါသည္။ ရင္သားကင္ ဆာအမ်ားစုတြင္ ခြဲစိတ္ျခင္းသည္ အဓိကျဖစ္ၿပီး ေဆးသြင္းျခင္း၊ ဓာတ္ကင္ျခင္း၊ ဦးတည္ေဆး၀ါး ကုထံုးႏွင့္ ေဟာ္မုန္းကုထံုးမ်ား ပူးတြဲျပဳလုပ္ေလ့ရွိပါသည္။

  • ဓာတ္ကင္ျခင္း – ယင္းကုထံုးအား ျပင္ပမွေန၍ အလင္းတန္းမ်ားမွတဆင့္ သို႕မဟုတ္ အ တြင္းပိုင္းမွအပ္မ်ား၊ ပိုက္မ်ားႏွင့္ အေစ့မ်ားအသံုးျပဳ၍ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားအား သတ္ျခင္းျဖစ္ ပါသည္။ ယင္းအား ကင္ဆာ၏အေစာပိုင္းအဆင့္မ်ားတြင္ အသံုးျပဳေလ့ရွိသည္။ ဓာတ္ကင္ ျခင္းကို ခြဲစိတ္ျခင္းႏွင့္ ေဆးသြင္းျခင္းတုိ႕ျဖင့္ ပူးတြဲအသံုးျပဳေလ့ရွိသည္။
  • ေဆးသြင္းျခင္း – ေဆးသြင္းျခင္းသည္ ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားအားသတ္ရန္အတြက္ ဓာတု ပစၥည္းမ်ားအား အသံုးျပဳျခင္းျဖစ္သည္။ ေဆးသြင္းျခင္းတြင္ ဓာတုေဆးမ်ားအားေသြးေၾကာ မွတဆင့္သြင္းျခင္း သို႕မဟုတ္ ေသာက္ေဆးအျဖစ္ ဓာတ္ကင္ျခင္း၊ ခြဲစိတ္ျခင္းတုိ႕ျဖင့္ ပူးတြဲ အသံုးျပဳေလ့ရွိသည္။
  • ခြဲစိတ္ျခင္း – ခြဲစိတ္ျခင္းတြင္ ဆရာ၀န္သည္ အလံုးကိုဖယ္ထုတ္ျခင္း (အလံုးျဖတ္ျခင္း)၊ ရင္ သားတစ္ခုလံုး (ရင္သားျဖတ္ျခင္း)၊ ျပန္ရည္ႀကိတ္အခ်ဳိ႕သို႕မဟုတ္ အမ်ားအျပားအား ဖယ္ ထုတ္ျခင္း၊ ရင္သားႏွစ္ဖက္စလံုးအား ဖယ္ထုတ္ျခင္းတုိ႕အား ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါသည္။
  • ေဟာ္မုန္းကုထံုး – ေဟာ္မုန္းကုထံုးသည္ ေဟာ္မုန္းမ်ားအား အႀကိတ္အေပၚသက္ေရာက္ ျခင္းမွ ကာကြယ္ရန္ျဖစ္ၿပီး အႀကိတ္အရြယ္အစားအား ႀကံဳ႕ေစရန္သို႕မဟုတ္ ေလ်ာ့ေစရန္ အတြက္ ခြဲစိတ္မႈႏွင့္တြဲ၍လည္းေကာင္း၊ ခြဲစိတ္ၿပီးေနာက္ပိုင္းတြင္ ကင္ဆာျပန္ျဖစ္မည့္အ ခြင့္အလမ္းအား နည္းပါးေစရန္အတြက္လည္းေကာင္း အသံုးျပဳၾကသည္။

 

ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈ

ေဆးပညာအဆင့္ျမင့္လာျခင္း၊ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအၾကား သတိျပဳမႈမ်ားလာျခင္းႏွင့္ ေစာစီးစြာ သိရွိျခင္းတုိ႕သည္ ရင္သားကင္ဆာအတြက္ အေကာင္းဆံုးေသာ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္မႈျဖစ္ပါသည္။ ရင္သားကင္ဆာအား ေအာင္ျမင္စြာကုသႏိုင္ရန္အတြက္ ေစာစီးစြာသိရွိျခင္းသည္ အလြန္အေရး ႀကီးပါသည္။

 

ကာကြယ္ျခင္း

ရင္သားကင္ဆာ အႏ ၱရာယ္တြင္ အသက္ႏွင့္ လိင္ကဲ့သို႕ ျပဳျပင္၍မရႏိုင္သည့္ အခ်က္မ်ား လည္းပါ၀င္ပါသည္။ သို႕ရာတြင္ ပံုမွန္စစ္ေဆးျခင္းႏွင့္ ေရာဂါရွာေဖြျခင္းမ်ားျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ ေစာစီး စြာေတြ႕ရွိေစႏိုင္ၿပီး ရင္သားကင္ဆာအား ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္။ ထို႕အျပင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအေန ျဖင့္ က်န္းမာေသာ လူေနမႈဘ၀ပံုစံတစ္ခုအား က်င့္သံုးသင့္ၿပီး က်န္းမာေရးႏွင့္သင့္ေတာ္ၿပီး ဓာတ္ တုိးဆန္႕က်င္မႈမ်ားသည့္ အစာမ်ားစားျခင္းကိုလည္း ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။

 

အကူအညီရေစမည့္ သက္ဆိုင္ရာ link မ်ား (1) (2) (3)